Traumaverwerking en/of  EMDR */ TRE



UITGANGSPUNT


Traumaverwerking is binnen onze praktijk een laagdrempelige hooggekwalificeerde vorm van hulpverlening. De therapie is nog niet volledig wetenschappelijk onderbouwd, maar maakt waar nodig wel gebruik van wetenschappelijke inzichten. Het doel is doorgaans echter van dezelfde strekking als bij psychotherapie: het verminderen of geheel wegnemen van geestelijke gezondheidsklachten van de client



Definitie: Posttraumatische stress-stoornis (PTSS)


Een PTSS is een stoornis (of: syndroom) oftewel een groep klachten (of: symptomen) die vaak samen voorkomen. Zoals uit de naam blijkt, gaat het in dit geval om een stoornis die vooral wordt gekenmerkt door stress en is ontstaan na (in het latijn 'post') een trauma.


De meeste mensen maken ooit in hun leven een schokkende gebeurtenis mee zoals een ernstig ongeluk, een gewelddadige overval, of een aanranding of verkrachting. Sommige mensen overkomt meer tegenslag dan andere en maken meerdere schokkende gebeurtenissen mee. Ook kan het gebeuren dat je een schokkende gebeurtenis niet als slachtoffer meemaakt, maar als getuige.


Zoals blijkt uit de beschrijving van een PTSS bestaan er zowel overeenkomsten als verschillen tussen de klachten van mensen met deze stoornis. De overeenkomsten zijn dat iedereen met een PTSS het trauma dikwijls zal herbeleven, de neiging heeft om dingen te vermijden die met het trauma in verband staan of een verdoofd gevoel heeft overgehouden aan het trauma, en meer lichamelijk gespannen of opgewonden is dan voor het trauma. De verschillen zijn te vinden in de precieze vorm waarin iemand het trauma herbeleeft, welke dingen iemand vermijdt, hoe de toegenomen spanning op opwinding tot uiting komt, en (vooral) in welke mate de PTSS het dagelijks reilen en zeilen verstoort.


Centraal staat het gevoel van dreiging dat mensen met een PTSS na een trauma blijven hebben. Dit blijvende gevoel van dreiging heeft twee oorzaken:

  1. De eerste oorzaak is dat iemand met een PTSS het trauma anders heeft opgeslagen in het geheugen dan iemand zonder de stoornis. Het trauma is bijvoorbeeld opgeslagen los van informatie over de omstandigheden van het trauma (waar en wanneer vond het trauma plaats, wat gebeurde er voor en na het trauma) en los van herinneringen aan andere gebeurtenissen in iemands leven. Dit zorgt ervoor dat iemand zich het trauma soms moeilijk(opzettelijk) kan herinneren, terwijl (onopzettelijke) herinneringen aan de gebeurtenissen zich juist vaak te gemakkelijk opdringen (in de vorm van herbelevingen).
  2. De tweede oorzaak van het blijvende gevoel van dreiging is dat iemand met een PTSS negatieve, niet-realistische conclusies trekt uit het trauma: hij of zij kan bijvoorbeeld concluderen dat je nergens veilig bent of dat je niemand kunt vertrouwen. Soms vindt iemand zichzelf een waardeloos persoon omdat hij of zij het trauma niet heeft kunnen voorkomen. Ook kan iemand de gevolgen van een trauma te negatief beoordelen. Herbelevingen bijvoorbeeld zijn vaak vervelend, maar betekenen niet dat je 'gek wordt' of niet meer op jezelf kunt vertrouwen.

Het gevoel van dreiging dat op deze manier ook na het trauma blijft bestaan gaat samen met herbelevingen, toegenomen soanning en opwinding, en sterke emoties. Iemand met een PTSS zal dan ook proberen het gevoel van dreiging te verminderen. De manier waarop iemand dit probeert leidt vaak echter juist tot een toename van de klachten. Het help hem uiteindelijk niet.



Soorten traumatische gebeurtenissen


Kan elke schokkende , ingrijpende gebeurtenis leiden tot een PTSS? Deze vraag is moeilijk te beantwoorden. Een PTSS kan ontstaan nadat iemand een of meer gebeurtenissen heeft meegemaakt waarbij een ander wordt gedood, ernstig gewond raakt, of 'in zijn of haar fysieke integriteit wordt bedreigd'. Van dit laatste is bijvoorbeeld sprake wanneer iemand wordt mishandeld of verkracht maar daarbij niet gewond raakt.

Om van een PTSS te kunnen spreken maakt het niet uit of je zo'n gebeurtenis zelf meemaakt, er getuige van bent of er op een andere manier mee wordt geconfronteerd. Ook maakt het niet uit of er werkelijk iemand wordt gedood of ernstig gewond raakt, of dat dit 'alleen maar' dreigt te gebeuren. Waar het om gaat is dat je op de gebeurtenis reageert met hevige gevoelens van angst, hulpeloosheid of afschuw.


Er zijn allerlei soorten gebeurtenissen die voldoen aan deze omschrijving. Sommige traumatische gebeurtenissen maken vele duizenden slachtoffers, zoals een oorlog of natuurramp. Bij de meeste traumatische gebeurtenissen zijn echter veel minder mensen betrokken, soms zelfs maar één. Voorbeelden van kleinschalige traumatische gebeurtenissen zijn aanranding, verkrachting en (bedreiging met) mishandeling. Op grotere schaal kan dit plaatsvinden wanneer de dader een serieverkrachter is. 


Naast verschillen in omvang is het belangrijk onderscheid te maken tussen eenmalige trauma's en trauma's die zich herhalen. Bijvoorbeeld een slachtoffer van een eenmalige overval, of iemand die langdurig bedreigd, verwaarloosd en seksueel geïntimideerd is geweest. Ook langdurige traumatisering kan op grotere schaal plaatsvinden. De Belgische serieverkrachter Marc Dutroux heeft zes meisjes herhaaldelijk verkracht om er vier uiteindelijk te vermoorden.

Behalve in omvang en mogelijke herhaling verschillen traumatische gebeurtenissen ook in 'oorzaak' Vaak, helaas, doen mensen elkaar willens en wetens kwaad aan, zoals in bovenstaande voorbeelden het geval was. Andere traumatische gebeurtenissen vallen in de categorie 'niet of nauwelijks te voorkomen', zoals ongelukken (uiteenlopend van alledaagse verkeersongevallen tot vliegtuigrampen en natuurrampen). Kortom trauma's bestaan in allerlei soorten en maten.



Andere mogelijke gevolgen van een trauma


Een trauma kan, behalve tot een PTSS, ook leiden tot andere psychische klachten. Sommige mensen hebben in de eerste vier weken na een trauma klachten die sterk lijken op een PTSS, en hebben bovendien last van dissociatie. Dissociatie kan zich uiten in bijvoorbeeld een gevoel van verdoving, in het gevoel los te staan van de omgeving, andere mensen of jezelf, of in het zich niet kunnen herinneren van een belangrijk onderdeel van het trauma. Er kan dan sprake zijn van een acute stress-stoornis. Deze stoornis lijkt erg op de PTSS; een belangrijk verschil is echter dat de diagnose acute stress-stoornis alleen gesteld kan worden binnen vier weken na een trauma, terwijl voor de diagnose PTSS de klachten juist langer dan een maand moeten duren. Een acute stress-stoornis gaat dus vaak vooraf aan een PTSS.


Er zijn ook andere psychische klachten die tegelijk met een PTSS kunnen bestaan. Veel mensen voelen zich bijvoorbeeld erg somber na een trauma, of vinden veel dingen niet meer interessant of plezierig die zij wel interessant of plezierig vonden vóór het trauma. Als de somberheid of het gebrek aan interesse of plezier twee weken duurt en (bijna) de hele dag aanwezig is, kan er sprake zijn van een depressieve stoornis, kortweg ook wel 'depressie' genoemd.

Andere klachten die bij een depressie kunnen horen zijn een verandering (toename of afname) in het slapen, een verandering in de manier van bewegen (trager of juist onrustiger), een sterke moeheid of gebrek aan energie, schuldgevoelens, moeite met zich concentreren of het nemen van beslissingen, en gedachten aan de dood of aan zelfmoord.


Mensen met een PTSS kunnen ook problemen hebben met alcohol, drugs en andere middelen. Er is sprake van misbruik van een middel wanneer je door het gebruik ervan regelmatig in gevaarlijke situaties komt (bijvoorbeeld dronken autorijden), verplichtingen niet kunt nakomen (bijvoorbeeld niet op tijd op je werk aanwezig zijn), of in de problemen komt met de politie (bijvoorbeeld na een ruzie of vechtpartij) of met andere mensen (zoals je partner of vrienden).

Bij afhankelijkheid van een middel zijn de problemen misschien minder opvallend, maar daarom niet minder ernstig. Vaak heb je steeds meer van het middel nodig om het gewenste effect (bijvoorbeeld ontspanning) te bereiken. Er kunnen klachten (bijvoorbeeld trillende handen of misselijkheid) ontstaan als je het middel niet gebruikt, en om deze klachten te bestrijden gebruik je het middel dan uiteindelijk toch. Je bent vaak van plan om het middel niet of minder te gebruiken, maar dit lukt niet en je gebruikt het middel toch of juist alleen maar meer. Het kan je veel tijd en energie kosten om aan het middel te komen. Veel mensen die afhankelijk zijn van een middel, blijven het gebruiken, in weerwil van al deze problemen.


Een trauma kan op jonge leeftijd lang doorwerken, soms tot ver in de volwassenheid. Dit komt doordat de persoonlijkheid van jonge mensen nog sterk in ontwikkeling is. Een trauma kan een nadelig effect hebben op deze ontwikkeling. De persoonlijkheid van volwassenen heeft een min of meer vaste vorm aangenomen.

Een trauma kan op latere leeftijd nog steeds allerlei nadelige effecten hebben, maar zal de ontwikkeling van de persoonlijkheid niet meer zo sterk beïnvloeden.

Bij sommige mensen zijn de problemen in de persoonlijkheid zo groot, dat er sprake is van een persoonlijkheidsstoornis. Eén vorm daarvan is de borderline persoonlijkheidsstoornis. 


Belangrijke kenmerken van deze stoornis zijn instabiliteit (bijvoorbeeld in relaties met anderen, zelfbeeld en gevoelens) en impulsiviteit. Ook (pogingen tot) zelfmoord en zelfbeschadiging (zoals je met opzet snijden) komen veel voor. Veel mensen - niet iedereen - met een borderline persoonlijkheidsstoornis hebben in hun jeugd of puberteit een of meer trauma's meegemaakt.

In weer andere gevallen toont een jong slachtoffer zoveel veerkracht dat zich uiteindelijk een volwassene met een verrassend sterke en gezonde persoonlijkheid ontwikkelt. Er zijn onverwachte bronnen van kracht waarover mensen kunnen beschikken. Een dergelijk relaas is hoopgevend voor andere slachtoffers.


Behalve psychische klachten kan een trauma ook andere nare gevolgen hebben. Iemand heeft bijvoorbeeld blijvend lichamelijk letsel opgelopen, en kan daardoor minder of helemaal niet meer werken. Dit kan weer nadelige financiële consequenties hebben. Soms volgen na een trauma (langdurige of pijnlijke) juridische procedures. Of, wat helemaal erg is: er kan iemand om het leven zijn gekomen bij of door het trauma. Kortom, een trauma kan enorme invloed hebben op diverse gebieden, en een leven ingrijpend en voorgoed veranderen. Vaak zijn het deze veranderingen die veel verdriet of boosheid veroorzaken. Na een trauma kunnen psychische klachten, met meer of minder succes, behandeld worden; de gebeurtenis zelf en sommige gevolgen ervan kunnen echter niet ongedaan gemaakt worden.


Tot besluit moet nog worden opgemerkt dat sommige mensen helemaal geen klachten krijgen na een trauma. Dit betekent niet automatisch dat iemand 'het trauma verdringt' , ook niet als iemand later alsnog klachten krijgt. Een trauma heeft soms zelfs positieve gevolgen, zoals nieuwe inzichten of een levensstijl met meer tijd en aandacht voor wat iemand belangrijk vindt.



TRAUMA - EN SPANNINGSREDUCERENDE OEFENINGEN, TRE


Het onderzoek naar trauma, PTSS en de heftige emoties die ermee gepaard gaan strekt zich uit over verschillende takken van de wetenschap, die allemaal hun eigen opvatting hebben ontwikkeld over de beleving van emoties bij de menselijke soort. Psychologen geloven dat emoties worden gereguleerd door het ego en het onbewuste; neurologen gaan ervan uit dat emoties worden gestuurd door bepaalde delen van de hersenen; volgens fysiologen is het zenuwstelsel dat onze emoties controleert en psycho-biologen hebben vastgesteld dat emoties worden gestuurd door neuropeptiden (chemische substanties) die door verschillende delen van de hersenen en van het lichaam worden geproduceerd en overgebracht.


Duidelijk is dat onze reacties en gedragingen na een trauma berusten op de perfect afgestemde wisselwerking tussen al deze systemen, die hetzelfde doel hebben: het overleven en de evolutie van de menselijke soort. De inzichten die het wetenschappelijk onderzoek ons verschaft verdienen onze bewondering en dankbaarheid. Interessant is wel dat, terwijl onze wetenschap met de grootste moeite probeert de functies van het menselijk lichaam in kaart te brengen en te doorgronden, dat lichaam zelf met natuurlijke precisie en eenvoud functioneert wanneer het ons beschermt tegen gevaar. Het complexe onderzoeksterrein van herstel van traumatische ervaringen is voor ons lichaam een vanzelfsprekend, zij nauwkeurig en ingewikkeld proces.


Door de toenemende samenwerking tussen verschillende wetenschappelijke terreinen worden nieuwe onderzoeksmethoden ontwikkeld, die ons een dieper inzicht verschaffen in de processen van het menselijk lichaam. Ondertussen blijft het menselijk lichaam zelf gewoon functioneren op zijn eigen volmaakte manier, zonder zich om ons onderzoek en onze methoden te bekommeren. Het past zijn eigen geneesmethoden toe, zoals het al honderdduizenden jaren heeft gedaan. Zoals ooit alle wegen naar Rome leidden, zo ontdekken wij dat alle wegen van de emoties uiteindelijk naar de eenheid van lichaam en geest voeren, ook wel 'body-mind continuüm' genoemd. Deze term staat voor het eenvoudige inzicht dat wat ons lichaam beïnvloedt ook zijn weerslag op ons denken heeft, en dat alles wat het denken beïnvloed ook effect heeft op het lichaam. Het is onmogelijk het eigen denken te veranderen zonder dat dit gevolgen voor het lichaam heeft. Evenmin bestaat er geen verandering van het lichaam die geen uitwerking op het denken heeft.


Dit lichaam-geest continuüm is precies waar het om gaat als we ons bezighouden met het genezingsproces van een trauma. Dit continuüm, dat de mensen tijdens de loop van de evolutie heeft beschermd, zorgt er ook nu nog voor dat wij steeds weer gezond worden. Uitgangspunt van traumaherstel is dat al onze lichaamssystemen een gezamenlijk doel hebben: tijdens het trauma beschermen ze ons, na het trauma zorgen ze voor ontspanning en herstel. Als we de complexiteit van het lichaam-geest continuüm onderzoeken moeten we ons door deze simpele realiteit laten leiden.


De trauma-ontspanningsoefeningen in onze praktijk worden uitgelegd en beschreven dienen maar één doel: mensen in staat stellen de genezing van hun trauma zelf ter hand te nemen. Een client zei eens wanhopig tegen ons: Twee uur per week helpt u mij bij mijn genezingsproces. De overige 166 uur van de week moet ik mezelf helpen. Geef me alstublieft iets wat ik kan doen om te werken aan mijn eigen genezingsproces als u er niet bent.

Deze methode voor traumagenezing is niet bedoeld als vervanging van de professionele begeleiding, waar veel mensen niet zonder kunnen, maar is zo ontworpen dat hij bijvoorbeeld kan worden toegepast door zelfhulp voor traumaherstel. De oefeningen reiken de client op een eenvoudige, niet technische methode aan die hij zijn hele leven lang kan gebruiken. Ze helpen hem zijn psycho-fysisch evenwicht te hervinden en leren hem om te gaan met de moeilijke ervaringen van het leven. 


De specifieke voordelen van het werken met trauma-ontspanningsoefeningen

  • Gemakkelijk te leren: deze oefeningen zijn gemakkelijk te leren en hebben in veel gevallen onmiddellijk effect.
  • Natuurlijke preventie: onder bepaalde omstandigheden hebben de oefeningen.
  • Zelfdiagnose: de oefeningen kunnen worden gebruikt om de graad en de ernst van spanningen als gevolg van traumatische gebeurtenissen vast te stellen.
  • Integreren in de dagelijkse routine: ze kunnen worden opgenomen in een dagelijks programma van lichamelijke oefeningen ter preventie en herstel.
  • Sneller genezingsproces: ze bewerkstelligen een gevoel van lichamelijke veiligheid en versnellen daardoor het genezingsproces.
  • Aanvulling van de therapie: onder bepaalde omstandigheden kan deze methode fungeren als alternatief en/of aanvulling van een psychotherapie.

  

EMDR* (vraag naar de mogelijkheden in 2021)


Eye Movement Desensitization and Reprocessing (EMDR) is een therapeutische behandelmethode die met name toegepast wordt bij mensen met een posttraumatische stressstoornis (PTSS). Deze therapie bestaat sinds eind jaren 80.


Een essentieel element is het telkens wisselen van de aandacht van links naar rechts met oogbewegingen. Soms worden ook links-rechts geluiden via een koptelefoon toegepast of links-rechts aanrakingen op de knieën ('tappen').


EMDR wordt vaak toegepast om de vastgelopen verwerking van traumatische ervaringen weer op gang te helpen. Er is veel onderzoek gedaan naar de effectiviteit bij met name PTSS. Uit systematische reviews blijkt dat de werkzaamheid van EMDR inmiddels voldoende vaststaat. Dit maakt EMDR op dit moment de meest geëvalueerde behandeling op het gebied van psychisch trauma. De methode is effectief en wordt door zijn aard door veel patiënten en therapeuten als relatief weinig emotioneel belastend ervaren.


EMDR is gebaseerd op vele therapeutische technieken. Het gespreksprotocol is gebaseerd op gedragstherapie en cognitieve therapieën.

Psychische ziekten en klachten hebben te maken met oude ervaringen die een min of meer stereotype reactie blijven oproepen.

Bij psychotrauma wordt er van uitgegaan dat een cliënt als het ware 'bevroren' is in een traumatische situatie en reacties op die ouder, traumatische situatie blijft herhalen, ook als dat niet meer nodig is. Met EMDR blijkt het vaak mogelijk deze traumatische respons volledig te laten verdwijnen, zonder uitgebreide gesprekken en in relatief korte tijd.



Aandachtspunten


Een EMDR sessie wordt in acht stappen gedaan:


1. Kennismaking: Waaronder een gesprek over de levensloop van de cliënt.

2. Voorbereiding: EMDR kan bij de cliënt veel losmaken, dus zal de therapeut(e) eerst controleren of een cliënt stevig in de schoenen staat.

3. Het opbouwen van het 'plaatje' van bijvoorbeeld het trauma en de vijf vragen:

    - wat denk je over jezelf in dit beeld? (NC, negatieve cognitie)

    - wat zou je willen denken over jezelf in dit beeld? (positieve cognitie)

    - welke emotie voel je?

    - wat voel je in je lichaam?

   - hoe vervelend voelt dit op een schaal van 0 tot 10?

4. Desensitisatie (aan de hand van dit (beeld)plaatje en de vijf vragen volgt dan het 'eigenlijke' links-rechts werk

5. Installatie:

6. Bodyscan

7. Nabespreking

8. Evaluatie



De therapie kent in totaal drie fasen:


De drie fasen zijn verleden, heden en toekomst. Ofwel EMDR begint met het aanpakken van nare dingen in het verleden (zodra voldaan is aan stabiliteit, vertrouwen en andere noodzakelijke voorwaarden). Soms zal een cliënt in het heden goed functioneren, omdat dat ene trauma, dat de klachten veroorzaakte, is gedesensitiseerd. Blijkt dat niet zo te zijn, dan wordt het minder ideale functioneren in het heden het onderwerp voor een of meerdere sessies. Het doel van EMDR is, dat een cliënt zijn of haar verleden letterlijk achter zich kan laten, voluit in het hier en nu kan leven en de toekomst met vertrouwen tegemoet ziet.


Vraag naar de mogelijkheden voor EMDR in onze praktijk voor 2021.



* Heeft u vragen over 'Traumaverwerking en TRE' en/of deze hulpverlening geschikt is voor uw hulpvraag? Neem vrijblijvend contact op met onze praktijk.



0